ေမာျခင္း

အသ္ရကူမ၀ျဖစ္ျပီး ေမာျခင္း

လူ႕ခႏၶာကိုယ္ အသ္ရကွဴစန္ရစဲ႕ ဘယ္ေနရာမွာျဖစ္ျဖစ္ ျပႆနာ တခုခုရွိခဲ႕ရင္ ေမာျခင္းျဖစ္ေစပါတယ္။ အသ္ရကွဴစနစ္ဆိုရာမွာ အသ္ရကွဴမွုကို ထိန္းခ်ဳပ္တဲ႕ ဦးေႏွာ္ရကဲ႕ အစိတ္အပိုင္း ေကန အဆု္ရတဲ႕ ေသးငယ္တဲ႕ ေလအိေပ္ကလးေတြအထိ ပါ၀ပင္ါတယ္။ ဥပမာေျပာရမယ္ဆိုရင္ အာရံုေၾကာေတြ၊ အသ္ရကွဴမွုဆိုင္ရာ ၾကြက္သားေတြ၊ အဆုတ္၊ ေလျပြန္၊ ႏွလံုး၊ ေသြးနီဥေအရအတြက္ စတာေတြမွာ ျပႆနာျဖ္ရစင္ ေမာလာတတ္ပါတယ္။ ေမာျခင္းဟာ ေအာက္ပါေအၾကာင္းအရင္းေတြေၾကာင္႕ ျဖစ္ေစပါတယ္။ · အဆုတ္ေရာဂါ – အသ္ရကွဴလမ္းေၾကာင္းေရာဂါမ်ား၊ (aspiration) ေလျပြန္ပိတ္ျခင္း၊ အဆုတ္တြင္းေရာဂါမ်ား၊ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ (pneumonia)၊ အဆုတ္ေရ၀င္ျခင္း (pleural effusion)၊ ကဆင္ာေရာဂါ၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရ ာဂါ(asthma)၊ အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (pulmonary embolus)၊ နာတာရွည္ အဆုတ္ေရာဂါ (COPD)၊ ရုတ္တရက္ျဖစ္ေသာ အဆုတ္ ေရာဂါစု (ARDS)၊ အဆုတ္ကိုေထာက္ပံ႕ေသာ အာရံုေၾကာေရာဂါ စတာေတြ ပါ၀ပင္ါတယ္။ · ႏွလံုးေရာဂါ – ႏွလံုးဘယ္ဘက္ အခန္းအားနည္းေရာဂါ (LVF) ကိုျဖစ္ေေစသာ ႏွလံုးေရာဂါမ်ား -ဥပမာ- ႏွလံုးေသြးေၾကာေရာဂါ (coronary artery disease)၊ ႏွလံုးအဆို႕ရွင္ေရာဂါမ်ား (aortic stenosis/ regurgitation, mitral stenosis/ regurgitation, pulmonary stenosis)၊ ႏွလံုးခုန္ႏွဳန္းမမွန္ေရာဂါ (ventricular tachycardia, supraventricular tachycardia) · ဇီ၀ရုပ္ျဖစ္ပ်က္မွုဆိုင္ေရာဂါမ်ား(metabolic disease)ျဖစ္တဲ႕ သိုင္းရိြဳက္ဂလင္း အဆိပ္ျဖစ္ျခင္း (thyrotoxicosis)၊ ေသြးတြင္း acid ဓာတ္မ်ားေရာဂါ (ketoacidosis) ၊ ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း(sepsis)၊ ပမာဏလြန္(drug overdose) ေသာေဆးမ်ားေၾကာင္႕လဲ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ · ေသြးအားနဲျခင္း (Anemia)ေၾကာင္႕လဲ ျဖစ္တတ္ျပီး · စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာေ၀ဒနာမ်ားျဖစ္တဲ႕ စိုးရိမ္ေၾကာင္႕ၾကမ်ားျခင္း (anxiety) သို႕မဟုတ္ (hyperventilation). [psychogenic dyspnoea] ေတြေၾကာင္႕ေမာတဲ ႕ ေ၀ဒနာ ျဖစ္ေပၚတတ္ပါတယ္။ 2.1 ေမာပန္းျခင္း၏ ေရာဂါရာဇ၀င္ေပၚမူတည္ျခင္း သဘင္ယ္ေလာက္အတိုင္းအတာအထိ ေမာေနသလဲ (severity) ဆိုေသာ အခ်က္မွာ ပထမဆံုး ေအရးေပးစဥ္းစားရ မည္႕ အခ်က္ျဖစ္သည္။ ဥပမာ-ေျမျပမင္ွာေလွ်ာ္ရကင္ေမာလား၊ ကုန္းေပၚတက္မွေမာလား၊ ဘယ္ႏွစ္လွမ္းေလာက္ဆို ေစမာျပီလဲ၊ ေလွကားဘယ္ႏွစ္ထစ္ဆိုေမာလဲ၊ သကင္ိုယ္တိုင္ အ၀တ္အစားမ်ားလဲလွယ္တာကိုပင္ ေမာေနသလား၊ ဘာမွမလုပ္ဘဲေမာေနသလား။ လွဲအိပ္ လိုက္လွ်င္ေမာျခင္း(orthopnoea) သည္ ႏွလံုးေမာျခင္း (heart failure) ၏ လကၡဏာ တစ္ခု ျဖစ္သည္။ ထို႕အျပင္ အသ္ရကွဴလမ္းေၾကာင္းမ်ားပိတ္ျခင္း၊ အသ္ရကွဴၾကြက္သားၾကီး အလုပ္မလုပ္ျခင္း (ရွားပါးသည္) (bilateral diaphragmatic paralysis) တို႕ေၾကာင္႕လဲ ျဖစ္ႏိုပင္ါသည္။ အိပ္ေပ်ာ္ေနရာမွ ထ၍ေမာလာျခင္း (Paroxysmal nocturnal dyspnoea) သည္ ေယဘုယ် အားျဖင္႕ ႏွလံုးေရာဂါ ၏ လကၡဏာျဖစ္သည္။ သသင္ည္ ေမန႕ညက မလွဲႏိုင္၍ထိုင္ခံုေပၚတြင္ အိ္ရပသည္ဆိုလွ်င္ ျပင္းထန္ေသာေမာပန္းျခင္း (severe orthopnoea)ကို ခံစားေနရျခင္းျဖစ္သည္။ ဘယ္လိုစျဖစ္သလဲ ဆိုသည္႕ အခ်က္သည္လည္း ေရာဂါဇစ္ျမစ္အတြက္ေအရးၾကီးသည္။ ရုတ္တရက္ျပင္းထန္ျပီး ျဖစ္သည္(acute) ဆိုလွ်င္ ျပပင္မွပစၥည္း တစ္ခုခု အသ္ရကွဴ လမ္းေၾကာင္းတြင္ ဆို႕ေနျခင္း၊ အဆုပ္တြင္ေလမ်ားပိတ္မိျခင္း (pneumothorax)၊ အဆုပ္ေရမြန္းျခင္း (pulmonary edema)၊ အဆုပ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း(pulmonary embolism)၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ (asthma) တို႕ေၾကာင္႕ျဖစ္ ႏိုပင္ါသည္။ ရုတ္တရက္မဟုတ္ေသာ္လည္း အခ်ိန္တိုအတြင္း ျဖစ္ေပၚလာသည္႕(subacute) ဆိုလွ်င္ အဆုတ္အတြင္း ေလအိပ္ငယ္မ်ားေရာင္ျခင္း (pleural effusion)၊ အဆုတ္ေရာင္ျခင္း (pneumonia)၊ ေလျပြန္ကဆင္ာေရာဂါ (carcinoma of bronchus or trachea) ေၾကာင္႕ ျဖစ္ေလ႕ ရွိပါသည္။ အျမဲေတစ နာတာရွည္ျဖစ္သည္ဆိုလွ်င္ နာတာရွည္အဆုတ္ေရ ာဂါ(COPD) ေအၾကာင္းရင္းမသိေရသာ ေလျပြန္အိပ္ငယ္ေ ရာရင္မ္းေရာဂါ (cryptogenic fibrosing alveolitis) ၊ လုပ္ငန္းခြင္ေၾကာင္႕ျဖစ္ေသာ အဆုတ္ေရာဂါ (occupational fibrotic lung disease) ၊ အဆုတ္ေၾကာင္႕မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ားျဖစ္သည္႕ ႏွလံုးဘယ္ဘက္ခန္းအားနည္းေရာဂါ (LVF) ၊ ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊ သိုင္းရိြဳက္ဂလင္းတက္ၾကြလြန္ေရာဂါ (hyperthyroidism) တို႕ေၾကာင္႕ ျဖစ္ႏိုသင္ည္။ အထက္ပါအခ်က္မ်ားအျပင္ သင္ေခ်ာင္းဆိုးျခင္းနဲ႕တြဲျပီး ေမာသလား? သသင္ည္ အျမဲေတေစခ်ာင္းဆိုးေနပါက ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ (asthma) ၊ နာတာရွည္အဆုတ္ေရ ာဂါ (COPD)၊ ေဆး၀ါးမ်ား (ဥပမာ-ေသြးတိုးက်ေဆးတမ်ိဳးျဖစ္သည္႕ (ACEI) လုပ္ငန္းခြရင္ွိ မီးခိုး(သို႕)အမွုန္ အမႊားမ်ား ၊ နွလံုးေမာျခင္း(cardiac failure) ႏွင္႕ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ ရာေရာဂါ တို႕ေၾကာင္႕ ျဖစ္ႏိုပင္ါသည္။ သသင္ည္ သလိပ္ထြက္ပါက သလိပ္ေအရာအင္ဆင္႕သည္ ဆရာ၀န္အတြက္ အသံုး၀င္ေသာ အခ်က္တစ္ခ်က္ ျဖစ္ႏိုပင္ါသည္။ ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါလွ်င္ ေသြးခ်ည္းပဲပါေနသလား၊ ေသြးေစလးပဲပါသလား ဟုဆရာသ၀န္က ေမးပါလိမ္႕မည္။ ေသြးအန္ျခင္း၊ ႏွာေခါင္း အာေခါမင္်ားမွ ေသြးထြက္ျခင္းမ်ားႏွင္႕ ခြဲျခားရန္လိုပါသည္။ အသ္ရကွဳသံ တခြီးခြီးျဖင္႕ ေမာေနသလား၊ ေလခၽြန္သံမ်ားျဖစ္ကာ ေမာေနသလား၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ ေရာဂါ၊ ေလျပြန္ကို ပိတ္ေေစသာေရာဂါမ်ားေၾကာင္႕ ျဖစ္ႏိုပင္ါသည္။ သင္၏ အလုပ္အကိုင္ႏွင္႕ ပတ္သက္၍လည္း သင္႕အားဆရာ၀န္က ေမးျမန္းပါလိမ္႕မည္။ ဥပမာ သင္႕အလုပ္တြင္ ဖုန္မွုန္႕အညစ္အ ေၾကးမ်ားရွိသလား၊ ေလ၀င္ေလထြက္ ေကာင္းသလား ဟုေမးပါလိမ္႕မည္။ ဤက႑တြင္ ေဖာ္ျပထားေသာ ေမးခြန္းမ်ားသည္ သင္၏ ဆရာ၀န္ေမးႏိုင္ေလာက္သည္႕ ေမးခြန္းမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ထိုေမးခြန္းအားလံုးေမးရမည္ဟု မဆိုလိုေပ။ သင္၏ ဆရာ၀န္သည္ သင္႕အား စမ္းသပ္စစ္ေဆးျပီး ျဖစ္ႏိုသင္ည္႕ အခ်က္မ်ားကို ေမးျမန္းမည္ျဖစ္၍ သသင္ည္ဆရာ၀န္အား ေမးခြန္းမ်ားေသခ ်ာစြာေမမးဟု မထင္ေစလိုပါ။ ဥပမာ- ပန္းနာရင္ၾကပ္ေ၀ဒနာသည္ အား ေမးခြန္းမ်ား ေနာက္မွေမး၍ အရကင္ုသရန္ လိုေကာင္းလိုအပ္ လိမ္႕မည္။

2.2 ေရာဂါရွာေဖြျခင္း

CP, Basic Metabolic Panel, D-dimer, Bap, Chest X’ray, CT scan, ECG , ABG အစရွိသျဖင္႕ စစ္ေဆးႏိုပင္ါသည္။

Credit - Dr Soe Paing
Posted via BlogPost